این متن به مفهوم "Conversation Starter" در طراحی محصول میپردازد و تأکید دارد که یک محصول فقط به عنوان یک ابزار استفاده نمیشود، بلکه میتواند محرکی برای آغاز گفتوگو و برقراری ارتباطات اجتماعی باشد. محصولات Conversation Starter ویژگیهایی دارند که کنجکاوی و سؤال را در افراد ایجاد میکنند و طراحی آنها طوری است که توجه را جلب کرده و ارتباطات را تسهیل میکند. متن به بررسی انواع مختلفی از این محصولات میپردازد، از جمله محصولاتی با فرمهای غیرمنتظره، نحوه استفاده غیرمعمول، شوخی و محصولات شخصی که داستانهایی را روایت میکنند. همچنین تفاوت مهمی میان محصولاتی که صرفاً عجیب هستند و آنهایی که باعث ایجاد گفتوگو میشوند، مطرح میشود.
در طراحی محصول معمولاً دربارهی عملکرد، ارگونومی، متریال، زیبایی و تجربه کاربر صحبت میکنیم. اما یک دسته از محصولات وجود دارند که عملکردشان فقط در خودِ محصول خلاصه نمیشود؛ آنها باعث شکلگیری کنجکاوی و یک تعامل اجتماعی میشوند.
به این محصولات میتوان گفت Conversation Starter؛ محصولاتی که حضورشان، ظاهرشان، شیوه استفادهشان یا حتی داستان پشت آنها باعث میشود آدمها دربارهشان سؤال بپرسند، نظر بدهند یا گفتوگویی را آغاز کنند.
در اینجا محصول فقط یک ابزار نیست؛ یک محرک یا Social Trigger است.
Conversation Starter دقیقاً چیست؟
یک Conversation Starter در سادهترین تعریف، چیزی است که بهانهای برای شروع ارتباط میان آدمها ایجاد میکند. در طراحی محصول، این مفهوم زمانی جالب میشود که محصول عمداً طوری طراحی شده باشد که توجه، کنجکاوی یا پرسش ایجاد کند:
- «این چیه؟»
- «چرا اینطوری طراحی شده؟»
- «واقعاً کار میکنه؟»
- «از کجا خریدیش؟»
- «داستانش چیه؟»
حتی یک محصول کاملاً معمولی میتواند Conversation Starter باشد، اگر در جای درست، با فرم درست یا در کانتکست مناسب قرار بگیرد.
پس Conversation Starter الزاماً یک ژانر محصول نیست؛ بیشتر یک استراتژی طراحی و تجربه است.
محصولی که خودش داستان دارد
یکی از قویترین انواع Conversation Starter، محصولی است که Story درون خودش دارد.
مثلاً یک کیف از برزنت کامیونهای فرسوده. کاربر میتواند فقط بگوید:
«این کیف FREITAG است.»
اما وقتی کسی بپرسد «چرا اینقدر متفاوت است؟»، داستان شروع میشود:
این تکه زمانی روی یک کامیون بوده. سالها در جاده حرکت کرده. باران و آفتاب دیده و حالا تبدیل به کیف شده است.
در این حالت، محصول یک Narrative Object است؛ شیئی که حامل روایت است.
تفاوت Conversation Starter با محصول عجیب
هر محصول عجیب، Conversation Starter خوبی نیست. این نکته برای طراحی بسیار مهم است. اگر محصول صرفاً عجیب باشد، ممکن است توجه ایجاد کند اما گفتوگو ایجاد نکند.
- مثلاً یک صندلی با فرم بسیار عجیب ممکن است چند ثانیه نگاه مخاطب را به خود جلب کند.
اما محصولی که پشت فرم خود یک ایده دارد، میتواند گفتوگو را ادامه دهد. تفاوت میان این دو تقریباً همان تفاوت Attention و Engagement است.
یکی میگوید: «نگاه کن!»
دیگری میگوید: «بیا دربارهاش حرف بزنیم.»
چند نوع Conversation Starter داریم؟
۱. محصولاتی که فرمشان سؤال ایجاد میکند
فرم غیرمنتظره یکی از سادهترین روشهاست.
- یک صندلی که مشخص نیست چگونه باید روی آن نشست.
- چراغی که به نظر میرسد در هوا معلق است.
- قاشقی که شکل غیرمعمولی دارد.
- میز کوچکی که انگار بخشی از آن حذف شده است.
در اینجا Visual Curiosity محرک اصلی است.
کاربر ابتدا میبیند، بعد سؤال میکند.
۲. محصولاتی که نحوه استفادهشان غیرمنتظره است
گاهی خود محصول عجیب نیست؛ رفتار آن عجیب است.
- مثلاً محصولی که دو کاربرد کاملاً متفاوت دارد.
- یک چراغ که با تغییر وضعیت خود تبدیل به یک آبجکت تزئینی میشود.
- یک مبلمان که به روش غیرمنتظرهای باز و بسته میشود.
- یا محصولی که کاربر برای فهمیدن عملکردش مجبور به تعامل با آن است.
اینجا طراحی از «فرم» به «رفتار» منتقل میشود.
۳. محصولات دارای شوخی
Humor یکی از قدرتمندترین ابزارهای شروع مکالمه است.
- مثلاً یک جاکفشی که فرم آن شبیه یک کفش غولپیکر باشد.
- یا یک دربازکن که به شکل یک دهان طراحی شده باشد.
شوخی باعث میشود محصول از حالت خنثی خارج شود.
اما نکته مهم این است که شوخی باید به خود محصول متصل باشد؛ نه اینکه صرفاً یک Joke بصری باشد.
۴. محصولات شخصی و قابل روایت
بعضی محصولات به دلیل امکان شخصیسازی، تبدیل به Conversation Starter میشوند.
مثلاً یک قطعه مبلمان که مالک بتواند تاریخ، نام، نقاشی یا داستان شخصی خود را روی آن ثبت کند.
در اینجا محصول دیگر فقط دربارهی طراح نیست؛ دربارهی صاحب محصول نیز داستان دارد.
این مدل برای هدیه، جواهرات، اکسسوری، مبلمان و حتی محصولات دیجیتال بسیار قدرتمند است.
۵. محصولاتی که یک باور را به چالش میکشند
این دسته از همه جذابتر است.
محصول میگوید:
- «چرا همیشه باید اینطور باشد؟»
- یک بطری بدون درپوش معمول.
- یک صندلی که عمداً مفهوم نشستن را تغییر میدهد.
- بستهبندیای که برخلاف انتظار کاربر باز میشود.
- یا محصولی که یک رفتار روزمره را به شکل دیگری انجام میدهد.
اینجا Conversation Starter تبدیل به Design Question میشود.
Conversation Starter در فضای داخلی
این مفهوم فقط برای طراحی محصول نیست. در طراحی داخلی، یک آبجکت شاخص میتواند تبدیل به نقطه شروع تعامل اجتماعی شود.
- یک میز عجیب در لابی هتل.
- یک صندلی خاص در یک کافه.
- یک چراغ بزرگ در رستوران.
- یک اثر هنری در فضای انتظار.
- حتی یک دیوار با متریال غیرمعمول.
طراح در واقع یک Social Node ایجاد کرده است؛ نقطهای که آدمها به واسطه آن با یکدیگر ارتباط پیدا میکنند.
در رستورانها و کافهها
اینجا Conversation Starter اهمیت بیشتری پیدا میکند.
فرض کنید روی میز یک رستوران، نمکدان و فلفلدان معمولی قرار گرفته است.
هیچ داستانی وجود ندارد.
حالا اگر این دو آبجکت بخشی از یک طراحی هوشمندانه باشند، ممکن است مشتری دربارهشان سؤال کند.
این اتفاق برای برند هم ارزشمند است.
چون محصول بدون اینکه تبلیغ کند، Brand Conversation ایجاد کرده است.
در طراحی مبلمان
مبلمان یکی از بهترین حوزهها برای این رویکرد است. چرا؟
چون مبلمان همزمان:
Functional Object + Spatial Object + Social Object
است.
یک صندلی فقط جایی برای نشستن نیست؛ در یک فضا دیده میشود، با بدن تعامل دارد و حتی میتواند رفتار اجتماعی را تغییر دهد.
مثلاً طراحی یک صندلی دو نفره میتواند افراد را مجبور کند نزدیکتر بنشینند.
یا یک میز گرد میتواند رابطه فضایی افراد را متفاوت کند.
در اینجا محصول، بدون حرف زدن، Social Behavior طراحی میکند.
Conversation Starter و برندینگ
برای برندها، این مفهوم میتواند بسیار ارزشمند باشد.
فرض کنید دو برند کیف تولید میکنند.
یکی محصولی کاملاً استاندارد دارد.
دیگری محصولی دارد که هر نمونهاش از یک متریال متفاوت ساخته شده و داستانی پشت آن وجود دارد.
مشتری برند دوم، به احتمال بیشتری چیزی برای تعریف کردن دارد.
این یعنی محصول تبدیل به Media شده است.
خود محصول، پیام برند را حمل میکند.
این شاید یکی از بهترین شکلهای Product Marketing باشد، چون تبلیغ از دهان کاربر اتفاق میافتد.
چگونه در طراحی مدرن از این استراتژی استفاده کنیم؟
در بازاری که محصولات بسیار شبیه یکدیگر شدهاند، صرفاً «خوب بودن» کافی نیست.
- یک صندلی میتواند راحت باشد.
- یک چراغ میتواند نور خوبی بدهد.
- یک کیف میتواند مقاوم باشد.
اما محصولی که علاوه بر اینها چیزی برای گفتن دارد، شانس بیشتری برای باقی ماندن در حافظه دارد. این همان جایی است که Product Design به Storytelling نزدیک میشود.
جمع بندی
بخش بزرگی از زندگی امروز ما در فضاهایی میگذرد که تعامل اجتماعی در آنها کاهش پیدا کرده است.
- کافه، لابی هتل، دفتر کار، مهمانی، نمایشگاه، خانه و حتی آسانسور.
آدمها کنار یکدیگرند، اما لزوماً با هم ارتباط برقرار نمیکنند. اینجاست که یک شیء میتواند نقش واسطه را بازی کند.
- فرض کنید در یک مهمانی روی میز یک گلدان معمولی قرار دارد. احتمالاً کسی دربارهاش چیزی نمیپرسد.
- حالا گلدانی را تصور کنید که فرم آن شبیه یک دست است و گل از میان انگشتان آن بیرون آمده.
محصول بدون اینکه چیزی بگوید، یک سؤال ایجاد کرده است.
و محصولات موفق همیشه بلندتر حرف نمیزنند؛ گاهی فقط چیز جالبتری برای گفتن دارند. در جهانی که هر برند برای جلب توجه تلاش میکند، طراحی یک محصولی که صرفاً دیده شود کار چندان دشواری نیست. مسئله سختتر این است که محصول بتواند از توجه عبور کند و وارد مکالمه شود. اینجا طراحی محصول به چیزی فراتر از عملکرد تبدیل میشود:
طراحی یک رابطه میان انسانها، به واسطه یک شیء.
و شاید این یکی از انسانیترین نقشهایی باشد که یک محصول میتواند داشته باشد؛ اینکه خودش موضوع گفتوگو نباشد، بلکه دلیل آغاز گفتوگو باشد.
نکته جالب در مورد Conversation Starters این است که آنها به نوعی ابزاری هستند که ارتباطات انسانی را متحول میکنند. در دنیای پرشتاب امروز، ما به دنبال تعاملات معنادار هستیم و این محصولات میتوانند نقطهای برای ایجاد آن ارتباطات باشند. ما باید در طراحی به این فکر کنیم که چگونه میتوانیم احساس کنجکاوی را در افراد تحریک کنیم و مکالماتی عمیقتر را به وجود آوریم. این نوع طراحی، نه فقط دربارهی ظاهر محصول، بلکه دربارهی داستان و تجربهای است که میتوانیم برای کاربران خلق کنیم.
