پروژهی Deep Orange 17 از دانشگاه Clemson و BMW، به بررسی این ایده میپردازد که چگونه یک خودرو میتواند به جای مصرف انرژی، بخشی از انرژی مورد نظر را تولید کند. خودروی مفهومی Luminetta با ادغام 1781 سلول خورشیدی در سطح بدنه، علاوه بر حفاظت از اجزای داخلی، به تولید انرژی نیز میپردازد. این پروژه همچنین روی کاهش نیاز انرژی خودرو تمرکز دارد و با استفاده از ترکیبی از متریالهای سبک مانند فیبر کربن و آلومینیوم، وزن نمونهی اولیه را به 550 کیلوگرم کاهش میدهد. در طراحی این خودرو، توجه خاصی به آیرودینامیک و نحوهی کاهش مصرف انرژی شده است. ایده مهم این پروژه این است که بخشهای مختلف یک محصول میتوانند چندین وظیفه را بهطور همزمان انجام دهند و این تغییر در دیدگاه بر طراحی پایدار تأکید دارد.
خودروها معمولاً انرژی را مصرف میکنند؛ اما اگر خودِ خودرو بتواند بخشی از انرژی موردنیازش را تولید کند چه؟
پروژهی Deep Orange 17 از دانشگاه Clemson، با همکاری BMW و چند شریک صنعتی و پژوهشی، به دنبال همین ایده است. این خودروی مفهومی که با نام Luminetta نیز معرفی شده، تلاش میکند خودرو را از یک مصرفکنندهی انرژی به یک سیستم تولید و مدیریت انرژی تبدیل کند.
نکته جذاب پروژه فقط استفاده از انرژی خورشیدی نیست؛ بلکه نحوهی ادغام آن با خودِ طراحی خودرو است.
در بسیاری از خودروهای خورشیدی، پنلها مثل یک قطعهی اضافه روی سقف قرار میگیرند. اما در Luminetta، بیش از ۱۷۸۱ سلول خورشیدی در سطح بدنه ادغام شدهاند.
یعنی پوستهی خودرو همزمان چند وظیفه دارد: فرم میدهد، از اجزای داخلی محافظت میکند، با جریان هوا کار میکند و انرژی تولید میکند.
این تغییر کوچک در نگاه، از نظر طراحی صنعتی بسیار مهم است:
بدنه دیگر چیزی نیست که سیستم را بپوشاند؛ خودش بخشی از سیستم است.
این همان جایی است که طراحی محصول از فرمدهی به یک شیء، به طراحی یک سیستم نزدیک میشود.
کمتر مصرف کردن، قبل از بیشتر تولید کردن
اما شاید هوشمندانهترین بخش پروژه، پنلهای خورشیدی نباشند.
تیم Deep Orange 17 تلاش کرده ابتدا انرژی موردنیاز خودرو را کاهش دهد. وزن نمونهی اولیه حدود ۵۵۰ کیلوگرم است؛ عددی بسیار پایین برای یک خودروی الکتریکی.
ترکیبی از متریال فولاد، آلومینیوم، فیبر کربن و قطعات فلزی چاپ سهبعدی برای رسیدن به این وزن استفاده شده است.
این رویکرد یک سؤال مهم را وارد طراحی میکند:
آیا برای داشتن انرژی بیشتر، باید انرژی بیشتری تولید کنیم؛ یا میتوانیم محصولی طراحی کنیم که از ابتدا انرژی کمتری بخواهد؟
این تفاوت میان «افزایش تولید» و «کاهش نیاز» یکی از بنیادیترین ایدهها در طراحی پایدار است.
فرم از کجا آمده؟
فرم Luminetta نیز تا حد زیادی تحت تأثیر همین مسائل مهندسی شکل گرفته است. یکی از منابع الهام آن Boxfish است؛ ماهیای که با وجود ظاهر نسبتاً مکعبی، هندسهای کارآمد برای حرکت در آب دارد.
در اینجا فرم خودرو بیشتر نتیجهی گفتوگوی میان آیرودینامیک، جرم، انرژی و فضای داخلی است تا صرفاً یک تصمیم aesthetic.
این نمونهی خوبی از Engineering-led Design است؛ جایی که طراح به جای اینکه ابتدا بپرسد «این محصول چه شکلی باشد؟»، با مسئلهای مثل «چطور انرژی کمتری مصرف کند؟» مواجه میشود و فرم بهتدریج از دل پاسخ به این مسئله بیرون میآید.
خودرو وقتی پارک است چه میکند؟
یک نکته جالب دیگر در این پروژه، توجه به زمانی است که خودرو حرکت نمیکند.
جمعبندی
شاید مهمترین درس این پروژه، خورشیدی بودن آن نباشد. درس مهمتر این است که هر بخش از یک محصول میتواند بیش از یک وظیفه داشته باشد.
در طراحی سنتی، بدنه یک envelope است؛ پوستهای که اجزای محصول را در خود نگه میدارد.
اما در یک سیستم طراحیشده، همان پوسته میتواند همزمان سازه، رابط با محیط، سطح آیرودینامیک، منبع انرژی و حتی بخشی از هویت بصری محصول باشد.
برای طراح، سؤال جذابتر این نیست که:
«چه چیزی میتوانم به محصول اضافه کنم؟»
بلکه شاید این باشد:
«کدام بخش از محصول هنوز فقط یک بخش است، در حالی که میتواند کار دیگری هم انجام دهد؟»
فکر کردن به نحوهی استفاده از زمانی که خودروهای ما در حالت توقف قرار دارند، میتواند به ما آموزههای جالبی بدهد. آیا این فقط در مورد خودروهاست یا میتوانیم همین اصول را به دیگر مصنوعات روزمره و فضاهایی که اغلب خالی باقی میمانند، تعمیم دهیم؟ Luminetta به ما یادآوری میکند که ممکن است پاسخهای جالبی در نوآوریهای غیرانتظاری نهفته باشد، در قالب پرسشهایی ساده اما عمیق: چطور میتوانیم از چیزهایی که در حال حاضر به عنوان «غیرفعال» شناخته میشوند، کارایی جدیدی استخراج کنیم؟ این زاویه دید میتواند دامنهی تفکر ما را در طراحی و نوآوری گسترش دهد.
