فراخوان مسابقه بین‌المللی طراحی منظر گلزار شهدای مدرسه میناب، دعوتی است برای خلق فضایی که میان یادبود یک فاجعه، تسلی بازماندگان و امید به آینده تعادل برقرار کند. این رقابت که به میزبانی آستان قدس رضوی برگزار می‌شود، از طراحان می‌خواهد یک سایت هشت هزار مترمربعی را به پناهگاهی زنده برای سوگواری، همدلی و پاسداشت صلح تبدیل کنند. برگزارکنندگان به جای دیکته کردن یک سبک معماری خاص، به دنبال تجربه‌ای یکپارچه هستند که با اقلیم، فرهنگ بومی و بافت شهری میناب همخوانی داشته باشد. این رویداد با جوایز قابل‌توجه و حضور داوران برجسته، فرصتی ارزشمند برای بازتعریف نقش طراحی منظر در التیام دردهای جمعی فراهم کرده است.
چگونه می‌توان مکانی طراحی کرد که هم یادآور یک فاجعه باشد، هم پناهگاهی برای اندوه بازماندگان و هم نشانه‌ای از امید به آینده؟
این پرسش، محور مسابقه بین‌المللی طراحی منظر و فضای یادمانی گلزار شهدای مدرسه میناب است؛ رقابتی به میزبانی آستان قدس رضوی، که از معماران، طراحان منظر و شهرسازان دعوت می‌کند تا برای شکل‌گیری یک فضای یادمانی در آرامستان اصلی میناب، بهشت زهرا (س)، ایده‌پردازی کنند.
این مسابقه با عنوان «معماری؛ فراتر از تسلی، برای صلح و زندگی» برگزار می‌شود و هدف آن، تبدیل زمینی حدود ۸۰۰۰ مترمربع به فضایی زنده برای یادبود، سوگواری، همدلی اجتماعی و پاسداشت صلح و حق زندگی است.
از یادبود یک فاجعه تا طراحی یک فضای زنده
طراحی یادمان، برخلاف بسیاری از پروژه‌های معماری، با مسئله‌ای روبه‌روست که نمی‌توان آن را صرفاً با فرم، عملکرد یا زیبایی‌شناسی توضیح داد. چنین فضایی با حافظه جمعی، سوگ، تجربه فقدان و احساسات انسان‌ها پیوند دارد؛ بنابراین، هر تصمیم طراحی می‌تواند بر نحوه تجربه و درک این مکان تأثیر بگذارد.
در مسابقه میناب نیز مسئله صرفاً طراحی یک بنای یادبود یا مجسمه‌ای نمادین نیست. برگزارکنندگان به دنبال منظری یکپارچه‌اند که بتواند میزبان حضور خانواده‌ها، آیین‌های یادبود، تعاملات اجتماعی و زندگی روزمره باشد.
به همین دلیل، شرکت‌کنندگان باید به مجموعه‌ای از عناصر در کنار هم فکر کنند: از سامان‌دهی مزارها و مسیرهای حرکتی گرفته تا فضاهای مکث و تأمل، محل تجمع مردم، نورپردازی شبانه، پوشش گیاهی و ارتباط مجموعه با بافت شهری اطراف.
چهار مفهوم بنیادین مسابقه
برنامه طراحی بر چهار مفهوم مکمل استوار است:
- یادبود: حفظ حقیقت واقعه و انتقال حافظه آن به نسل‌های آینده.
- تسلی: فراهم کردن فضایی برای سوگواری، حضور خانواده‌ها و کاهش رنج بازماندگان.
- همدلی: تبدیل تجربه فردی اندوه به بستری برای همراهی، احترام و مسئولیت اجتماعی.
- صلح و زندگی: گشودن افقی رو به آینده و تأکید بر کرامت انسانی، مخالفت با خشونت و تلاش برای جلوگیری از تکرار چنین فجایعی.
این چهار مفهوم قرار نیست به چهار بخش مجزا در سایت تبدیل شوند؛ انتظار می‌رود در کلیت تجربه فضایی و نحوه سازمان‌دهی منظر با یکدیگر پیوند بخورند.
چه چیزهایی باید طراحی شوند؟
محدوده اصلی مسابقه حدود ۸۰۰۰ مترمربع است و برنامه پیشنهادی آن چند بخش مهم را در بر می‌گیرد: سامان‌دهی هسته مرکزی و مزارها، طراحی فضای باز چندمنظوره برای مراسم و گردهمایی‌ها، مسیرهای پیاده و آستانه‌های فضایی، فضاهای نشستن و تأمل، یک بنای فرهنگی حداکثر ۲۰۰ مترمربعی و فضای خدماتی حداکثر ۱۰۰ مترمربعی.
همچنین طراحی دست‌کم یک عنصر یادمانی قابل ساخت، توجه به منظر شب و نورپردازی، و ایجاد ارتباط مناسب با محدوده مجاور از الزامات برنامه است.
بااین‌حال، نکته مهم در صورت‌مسئله مسابقه آن است که برگزارکنندگان زبان معماری مشخصی را تجویز نمی‌کنند. آنچه اهمیت دارد، کیفیت تجربه فضایی، تناسب با اقلیم و فرهنگ میناب، و توانایی طراحی در ایجاد رابطه‌ای معنادار میان مکان، انسان و حافظه است.
جوایز مسابقه
مجموع جوایز اعلام‌شده ۲۴٫۵ میلیارد ریال است:
- رتبه اول: ۱۲ میلیارد ریال
- رتبه دوم: ۶ میلیارد ریال
- رتبه سوم: ۳ میلیارد ریال
- رتبه چهارم: ۲ میلیارد ریال
- رتبه پنجم: ۱٫۵ میلیارد ریال
علاوه بر این، هشت تقدیرنامه ویژه نیز در نظر گرفته شده است. شرکت در مسابقه رایگان اعلام شده و امکان حضور برای طراحان، معماران و شهرسازان فراهم است.
داوران
هیئت داوری مسابقه شامل مهدی حجت، نادر تهرانی، سید محمد بهشتی، فرانسواز ن‌تپه، احمد نادعلیان و میشل روخکیند است؛ ترکیبی از معماران، پژوهشگران و هنرمندان با تجربه‌های حرفه‌ای متفاوت در معماری، میراث فرهنگی، طراحی شهری و هنر محیطی.
تقویم مسابقه
- انتشار فراخوان: ۲ شهریور ۱۴۰۵
- پایان ثبت‌نام: ۵ آبان ۱۴۰۵
- پایان مهلت ارسال آثار: ۲۶ آبان ۱۴۰۵
- اعلام نتایج: ۱۴ آذر ۱۴۰۵
- اهدای جوایز: تا ۲۰ آذر ۱۴۰۵
برای مشاهده ضوابط کامل، نقشه‌های سایت، مدارک موردنیاز و ثبت‌نام، به وب‌سایت رسمی مسابقه مراجعه کنید:
توصیه حرفه‌ای: وقتی منظر، خودِ یادمان است
پارادوکس پنهان در طراحی فضاهای یادمانی این است که ما در حال ساختن مکانی برای مردگان هستیم که باید توسط زندگان زندگی شود. ما اغلب یادمان‌ها را به عنوان اشیایی ایستا برای ثبت اندوه می‌بینیم، اما التیام واقعی نیازمند فضایی است که به مرور زمان نفس بکشد و میزبان ریتم‌های روزمره حیات باشد. چالش اصلی در اینجا صرفاً تبدیل سوگ به فرم‌های سنگی نیست، بلکه طراحی منظری است که بازماندگان را به آرامی از خیره شدن به درد رها کرده و دوباره به آسمان و زندگی پیوند دهد. وقتی یک فضا با موفقیت از یک کانون تروما به پناهگاهی برای صلح تبدیل می‌شود، معماری خود را به عقب می‌کشد تا طبیعت و تاب‌آوری انسان در پیش‌زمینه قرار گیرند. این نکته ما را به این تامل وامی‌دارد که شاید بزرگترین یادمان برای یک فاجعه، یک سازه عظیم نباشد، بلکه نیمکتی آرام باشد که سال‌ها بعد کودکی بتواند با احساس امنیت روی آن بازی کند.
