اندازه‌گیری خلاقیت به روش فیفا FIFA Power Rankings

سال‌هاست عملکرد فوتبالیست‌ها با اعداد ساده‌ای مانند تعداد گل، پاس گل یا درصد مالکیت توپ ارزیابی می‌شود. اما آیا این آمارها واقعاً ارزش یک بازیکن را نشان می‌دهند؟

پاسخی که فیفا به این سؤال داده، سیستم FIFA Player Power Rankings است؛ مدلی تحلیلی که با استفاده از حجم عظیمی از داده‌های مسابقه، تلاش می‌کند کیفیت واقعی عملکرد هر بازیکن را اندازه‌گیری کند. این پروژه با هدایت آرسن ونگر، مدیر توسعه جهانی فوتبال فیفا، و تیم تحلیل داده این سازمان توسعه یافته است.

نکته جالب اینجاست که در کنار شاخص‌های تهاجمی و دفاعی، فیفا یک شاخص مستقل برای خلاقیت (Creativity) نیز تعریف کرده است.

خلاقیت چگونه امتیاز می‌گیرد؟

برای بازیکنان میدان، سه امتیاز بین صفر تا ده محاسبه می‌شود:

آیا خلاقیت واقعاً قابل اندازه‌گیری است؟

فیفا ادعا نمی‌کند که می‌تواند «تخیل» یک بازیکن را اندازه بگیرد.

آنچه اندازه‌گیری می‌شود، اثر خلاقیت است.

به بیان دیگر، سیستم به جای سنجش ذهن بازیکن، پیامد تصمیم‌های او را تحلیل می‌کند:

• آیا پاس او احتمال گل را افزایش داده است؟
• آیا راه‌حلی متفاوت از الگوهای معمول انتخاب کرده؟
• آیا تصمیمش جریان بازی را تغییر داده است؟

این تفاوت مهمی است؛ زیرا بسیاری از ویژگی‌های انسانی را نمی‌توان مستقیماً سنجید، اما می‌توان اثر آن‌ها را اندازه گرفت.

فیفا از داده‌های بسیار دقیق ردیابی بازیکنان و توپ استفاده می‌کند. سپس:

1. داده‌ها بر اساس زمان حضور بازیکن و میزان مالکیت توپ تیم نرمال‌سازی می‌شوند.
2. ده‌ها معیار در گروه‌های مختلف ترکیب می‌شوند.
3. الگوریتم‌های Enhanced Football Intelligence امتیاز نهایی ۰ تا ۱۰ را تولید می‌کنند.

نکته مهم این است که عملکرد هر بازیکن ابتدا نسبت به بازیکنان همان مسابقه سنجیده می‌شود و سپس امتیازهای کل مسابقات برای رتبه‌بندی کل تورنمنت تجمیع می‌شوند.

از فوتبال تا طراحی محصول

همین سؤال امروز در دنیای طراحی نیز مطرح است. آیا می‌توان خلاقیت یک طراح را اندازه‌گیری کرد؟

شاید نه.

اما می‌توان پیامدهای آن را بررسی کرد:

• آیا راه‌حل جدیدی خلق کرده است؟
• آیا تجربه کاربر را بهبود داده؟
• آیا مسئله‌ای را با روشی متفاوت حل کرده؟
• آیا ارزش تازه‌ای برای محصول ایجاد کرده است؟

در واقع، آنچه اندازه‌گیری می‌شود، نه استعداد ذاتی، بلکه کیفیت تصمیم‌های طراحی است.

عصر داده و پایان قضاوت‌های شهودی؟

جمع‌بندی

شاید مهم‌ترین درس این سیستم برای طراحان این باشد که خلاقیت الزاماً یک جرقه مرموز نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌های کوچک است که در نهایت تفاوت بزرگی ایجاد می‌کنند.

در آینده، احتمالاً ابزارهای بیشتری خواهیم داشت که اثر خلاقیت را اندازه می‌گیرند. اما خود خلاقیت، همچنان از جایی آغاز می‌شود که هیچ نموداری هنوز قادر به پیش‌بینی آن نیست.