مارچلو گاندینی طراح خودرو و مهندس اهل ایتالیا بود که به خاطر کارش با شرکت طراحی خودروی گروپو برتونه و طرح‌هایش مثل لامبورگینی میورا، لامبورگینی کونتاش و لامبورگینی دیابلو شناخته شده‌است. گاندینی، همراه با طراحان خودرو ایتالیایی، جورجتو جوجارو و لئوناردو فیوراوانتی، همگی در سال ۱۹۳۸ و در فاصله چند ماه از یکدیگر متولد شدند.

مارچلو گاندینی از آن طراح‌هایی است که اگر نامش را ندانی، حتماً فرم‌هایش را می‌شناسی. او ذهنی بود که زاویه را به اسلحه تبدیل کرد و ثابت کرد طراحی صنعتی می‌تواند هم‌زمان خشن، شاعرانه و آینده‌نگر باشد.

• نام کامل: Marcello Gandini
• تولد: ۱۹۳۸، تورین ایتالیا
• درگذشت: ۲۰۲۴
• حوزه: طراحی خودرو، طراحی صنعتی
• استودیو: Bertone (طراح ارشد دهه‌های ۶۰ و ۷۰)

گاندینی جانشین مستقیم Giorgetto Giugiaro در برتونه بود، اما مسیرش کاملاً متفاوت شد.
اگر جوجارو «منطقی و انسانی» طراحی می‌کرد، گاندینی تهاجمی، مفهومی و رادیکال بود.

Marcello Gandini: کسی که خودرو را از «وسیله» به «بیانیه» تبدیل کرد

در مصاحبه ای در سال 2009 با رابرت کامبرفورد، سردبیر مجله Automobile، گاندینی اشاره کرد:

“علایق طراحی او بر روی معماری خودرو، ساخت و ساز، مونتاژ و مکانیسم ها متمرکز است نه ظاهر”

گاندینی پیشگامانه لامبورگینی موتور وسط میورا و کونتاش اکستریم، و همچنین بسیاری از اتومبیل های کاربردی مانند سیتروئن BX، نسل اول BMW سری 5 (E12)، Innocenti Mini، و رنو Supercinq طراحی کرد. او مفهوم درهای قیچی را با نمونه اولیه آلفارومئو 33 کارابو معرفی کرد، در حالی که ابرخودروی Lancia Stratos یکی دیگر از طرح های گاندینی بود. گاندینی در سال 1980 Bertone را ترک کرد و به دنبال طراحی مستقل خودرو، صنعتی و داخلی بود.

گاندینی در زمینه های دیگری از جمله معماری خانه، طراحی فضای داخلی کلوپ شبانه و طراحی بدنه هلیکوپتر Heli-Sport CH-7 کار کرده است.

🏁 جایگاه و اثرگذاری

• معمار اصلی زبان بصری سوپراسپرت‌های مدرن
• مبدع فرم‌های wedge-shaped (گُوِه‌ای)
• تأثیرگذار بر طراحی خودرو، معماری صنعتی، حتی طراحی کفش و گجت
• الهام‌بخش طراحان Tesla، Cyberpunk aesthetics، concept design

بدون اغراق:
اگر گاندینی نبود، چیزی به اسم «سوپراسپرت آیکونیک» وجود نداشت.

🚀 پروژه‌های شاخص

🔥 Lamborghini Miura (1966)

خودرویی که مفهوم سوپراسپرت را اختراع کرد

طراحی یکی از نمادین‌ترین خودروهای اسپرت تاریخ آن‌هم در دهۀ دوم زندگی شاهکاری خارق‌العاده محسوب می‌شود و این دقیقاً همان کاری است که مارچلو گاندینی انجام داد. یکی از اولین پروژه‌های او زمانی که تازه وارد برتونه شده بود لامبورگینی میورا بود. این اولین سوپراسپرت موتور وسط جهان محسوب می‌شد. از آن چراغ‌های جلوی بازشو با طرح مژه در طرفین آن‌ها گرفته تا فرم کشیده اما کوتاه بدنه و کاور کرکره‌ای پیشرانه، میورا را به یکی از زیباترین خودروهای تاریخ تبدیل کرده‌اند.

Miura اولین خودرویی بود که:

• موتور وسط
• فرم خوابیده
• بدنه عضلانی اما کم‌ارتفاع

داشت.

اما نبوغ گاندینی اینجا بود:
او قدرت موتور را در فرم ترجمه کرد.
چراغ‌های «مژه‌دار»، خطوط سیال، و بدنه‌ای که انگار در حال حرکت است—even when parked.

📌 درس طراحی:
عملکرد اگر درست فهمیده شود، خودش زیبایی می‌سازد.

🧨 Lamborghini Countach (1974)

بیانیه‌ای علیه تمام قوانین طراحی

Countach فقط یک ماشین نبود؛
یک اعلان جنگ به طراحی محافظه‌کارانه بود.

ویژگی‌ها:

• فرم wedge شدید
• درهای قیچی‌ای (Scissor Doors)
• خطوط تیز، شکسته، آینده‌نگر
• کابینی که بیشتر شبیه سفینه فضایی بود

این خودرو باعث شد:

• پوستر اتاق نوجوانان تغییر کند
• زبان طراحی دهه‌های بعد بازتعریف شود

📌 درس طراحی:
گاهی طراحی خوب باید «غیرقابل قبول» باشد.

⚡ Lancia Stratos (1973)

خودروی مسابقه‌ای که مثل اسلحه طراحی شد

Stratos فقط برای رالی ساخته شده بود، نه خیابان.
فرم کوتاه، عریض، متمرکز.

گاندینی در این پروژه:

• همه چیز را فدای عملکرد کرد
• هیچ تلاشی برای «زیبا بودن کلاسیک» نکرد

نتیجه؟
یکی از موفق‌ترین خودروهای تاریخ رالی.

📌 درس طراحی:
وقتی هدف شفاف باشد، فرم بی‌رحم می‌شود—و این خوب است.

🧪 Alfa Romeo Carabo (1968 – Concept)

آغاز زبان زاویه‌ای

این کانسپت:

• اولین استفاده جدی از wedge shape
• ترکیب سبز متالیک + خطوط تیز
• درهای قیچی‌ای

Carabo پیش‌درآمد Countach بود؛
یک مانيفست فرمی.

📌 درس طراحی:
کانسپت‌ها آزمایشگاه آینده‌اند، نه نمایشگاه زیبایی.

در لیست زیباترین آلفارومئوهای تاریخ قطعاً باید نام مونترال وجود داشته باشد. این گرند تورر ایتالیایی ابتدا در قالب یک کانسپت در نمایشگاه بین‌المللی اکسپو ۱۹۶۷ به نمایش درآمد. ازآنجایی‌که این نمایشگاه در مونترال کانادا برگزار شده بود، آلفا برای کوپۀ جدید خود این نام را انتخاب کرد. بین نسخۀ کانسپت و تولیدی این خودرو تغییرات اندکی دیده می‌شد که مهم‌ترین آن‌ها تبدیل کاور جذاب چراغ‌های جلو از طرح چهارتایی به یک کاور بازشوی یکپارچه در هر طرف بود اما خوشبختانه فرم گوه‌ای شکل مونترال حفظ شده بود.

ب‌ام‌و سری ۵ نسل E12

گاندینی در سال ۱۹۷۰ کانسپت گارمیش را برای ب‌ام‌و طراحی کرد که درنهایت به نسل اول سری ۵ انجامید. این اولین ب‌ام‌و تولیدی بود که دماغه‌ای با شیب به سمت داخل داشت و بین عوام به کوسه شهرت یافت. این طراحی دماغه در نسل اول مدل‌های سری ۳، سری ۶ و سری ۷ هم استفاده شد. E12 تأثیر بزرگی روی طراحی ب‌ام‌و گذاشت و تا حدود ۲۰ سال اثر آن بر DNA شرکت دیده می‌شد. ب‌ام‌و کانسپت گارمیش را در سال ۲۰۱۹ بازسازی کرد و رئیس طرحی شرکت «آدریان ون هویدونک» هنگام رونمایی آن گفت:

مارچلو گاندینی برای من یکی از استادان بزرگ طراحی خودرو است و خودروهای او همیشه منبع الهام مهمی برای کار من بوده‌اند

رنو ۵ توربو

مسابقات رالی WRC در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ بهترین مصداق «یکشنبه برنده شو دوشنبه بفروش» بود. اکثر خودروهای گروه ۴ این رقابت‌ها که بعداً به گروه B تغییر نام داد بر اساس خودروهای ساده‌ای مثل پژو ۲۰۵، ام‌جی مترو و سیتروئن BX ساخته می‌شدند. یکی از این خودروها هم رنو ۵ بود. یک هاچ‌بک ارزان‌قیمت که برای تودهٔ مردم ساخته شده و به لطف طراحی «میشل بوئه» ظاهر جالبی داشت. بااین‌حال، رنو برای تبلیغ بیشتر این خودرو به حضور در WRC نیاز داشت و خودروی موتور جلوی دیفرانسیل جلو برای این کار مناسب نبود. برای رقابتی کردن رنو ۵، فرانسوی‌ها از ایتالیایی‌ها کپی کردند و یک پیشرانهٔ توربوشارژ را پشت صندلی‌های جلو نصب کردند زیرا رنو متوجه چسبندگی ناشی از ترکیب موتور وسط شده بود. رنو ۵ توربو اما آن‌قدر تغییر کرده بود که به طراحی متفاوتی نیاز داشت و هرچند رنو ۵ معمولی توسط گاندینی طراحی نشده بود اما وظیفهٔ بازطراحی نسخهٔ توربو به او سپرده شد. گاندینی برای پوشاندن عرض بیشتر بین چرخ‌ها گلگیرهای جدیدی را طراحی کرد و شخصیت جذابی به این هاچ‌بک فرانسوی بخشید.

مازراتی کواتروپورته

نسل‌های دوم و چهارم کواتروپورته توسط گاندینی طراحی شدند اما نسل چهارم خودروی جالب‌تری بود زیرا بسیار کوچک‌تر از نسل‌های قبل شده بود. در آن سال‌ها مازراتی درگیر مشکلات مالی بود و نمی‌توانست پلت‌فرم جدیدی طراحی کند. به همین دلیل، نسل چهارم کواتروپورته روی نسخهٔ کشیدهٔ پلت‌فرم مدل بای‌توربو ساخته شد. بدین ترتیب، درحالی‌که نسل‌های اول تا سوم کواتروپورته همگی بین ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ کیلوگرم وزن داشتند، وزن نسل چهارم به تنها ۱۵۴۰ کیلوگرم رسید. در نسخهٔ پرچم‌دار این نسل هم یک پیشرانهٔ ۳.۲ لیتری V8 توئین توربو ارائه می‌شد. گاندینی برای این سدان ایتالیایی ظاهر ساده‌ای طراحی کرده بود که از جلو کمی شبیه آستون‌مارتین ونتیج به نظر می‌رسید و در عقب هم به‌جز چهار سر اگزوز ویژگی قابل‌توجهی نداشت.

🎨 زبان طراحی و امضای گاندینی

🧠 چرا مارچلو گاندینی الهام‌بخش است؟

• چون جسارت فرمی را مشروع کرد
• چون به طراح یاد داد «نه» بگوید به سلیقه بازار
• چون طراحی را از تزئین به موضع‌گیری تبدیل کرد
• چون نشان داد صنعت هم می‌تواند رادیکال باشد

او به طراحان محصول می‌گوید:

اگر کارت امن است، احتمالاً طراحی نیست.

🛠️ نکات حرفه‌ای برای طراحان امروز

• از کانسپت نترس؛ حتی اگر هرگز تولید نشود
• فرم را از عملکرد استخراج کن، نه ترند
• زاویه هم می‌تواند احساسی باشد
• طراحی باید ریسک داشته باشد
• آینده را طراحی کن، نه نسخه بهتر گذشته

🔚 جمع‌بندی

مارچلو گاندینی طراح خودرو نبود؛ او طراح زبان آینده بود.

از خودرو تا محصول دیجیتال، از مبلمان تا گجت: هر جا نیاز به جسارت، وضوح و فرم قاطع است— روح گاندینی هنوز زنده است.