ژرژ پِرِک، نویسندهی فرانسوی و عضو گروه Oulipo، در کتاب "گونههای فضا" به بررسی ابعاد مختلف فضا و تأثیر آن بر زندگی انسانها میپردازد. او با نگاهی پدیدارشناختی، از فضای شخصی و کوچک شروع کرده و به تحلیل فضاهای کلانتری چون شهر و جهان میرسد. پرک تأکید میکند که فضا فراتر از هندسه است و شامل حس و تجربهای است که انسان با محیط خود دارد. هدف او این است که خواننده را به بازنگری در رابطهاش با فضاهای روزمره وادارد، و این کتاب به عنوان یک منبع الهام برای طراحان و تفکر طراحی شناخته میشود.
ژرژ پِرِک (Georges Perec)، نویسندهی فرانسوی (۱۹۳۶–۱۹۸۲)، یکی از مغزهای بازیگوش و دقیق قرن بیستم بود؛ عضوی از گروه Oulipo (مخفف Ouvroir de littérature potentielle، یعنی «کارگاه ادبیات بالقوه») که مأموریتشان یافتن «قوانین جدید برای آفرینش ادبی» بود — مثل طراحانی که برای خلاقیت، محدودیتهای هندسی برای خود میسازند.
پِرِک از آن نویسندههاست که ادبیات را به چشم معماری از کلمات میبیند. برایش ساختار از محتوا مهمتر بود، یا دستکم به همان اندازه مقدس. او میخواست بفهمد: اگر به زبان قیدهایی خاص بدهیم، آیا میتواند همچنان زنده بماند؟
📘 انواع فضا — Species of Spaces (1974)
✍️ نویسنده: Georges Perec
📚 نوع اثر: جستار تجربی – ادبیات فضا
🎨 ترجمه آزاد عنوان: گونههای فضا یا چگونگیِ زیستن در فضا
نوشتن دربارهی چیزی که همیشه درونش هستیم
پرک در ابتدای کتاب مینویسد:
«زندگی در فضا را فراموش کردهایم. به ندرت دربارهی جایی که هستیم فکر میکنیم.»
در واقع، کتاب دعوتی است برای بازآموزی نگاهمان به اطراف:
از فضای شخصی و کوچکِ صفحهی کاغذ شروع میکند و لایهبهلایه پیش میرود تا به اتاق، آپارتمان، ساختمان، خیابان، شهر، و در نهایت جهان برسد.
حرکتی از جزئی به کل — درست مثل روش طراحان.
🧩 ساختار و ایده اصلی کتاب
هر فصل دربارهی نوعی فضاست:
- فضای صفحه
- فضای تخت خواب
- فضای اتاق
- فضای آپارتمان
- فضای خیابان
- فضای محله
- فضای شهر
- فضای کشور
- فضای جهان
اما نکتهی ناب پرک اینجاست:
او نه با نقشه و هندسه، بلکه با خاطره، عادت، و حس فضا را تعریف میکند.
مثلاً وقتی از اتاق حرف میزند، بیشتر از چیدمان وسایل، دربارهی “حس قرار گرفتن در یک اتاق بیپنجره” یا “آرامش باز کردن کشوی همیشگی” میگوید.
🪄 جملههای ماندگار پرک
«به جای جستجوی فضاهای غیرعادی، سعی کن فضاهای عادی را دوباره ببینی.»
«چیزی که میبینیم همان است که نمیبینیم.»
💭 بینش طراحی: دیدن آنچه دیده نمیشود
جمعبندی
“Espèces d’espaces” (گونههایی از فضا) کتابی فلسفی–ادبی دربارهی فضا. از تختخواب شروع میکند، بعد اتاق، خانه، خیابان، شهر، کشور و در نهایت کیهان. او میپرسد: ما چگونه فضا را میسازیم و فضا چگونه ما را شکل میدهد؟
Species of Spaces — جورژ پرک کتابی دربارهی فضاهایی که میبینیم ولی نمیشناسیم.
از تختخوابت تا جهان، هر فضا داستانی دارد. طراحی واقعی یعنی بازآفرینی رابطهی انسان و فضا، نه فقط فرم.
پرک ظاهراً ما را ترغیب میکند تا فضاها را با دقت و احساس بیشتری ببینیم، اما در این راه، آیا فرصتی برای کاوش در ناخودآگاه خود داریم؟ شاید از آنچه در فضاهای آشنا وجود دارد، همواره غافل بودهایم؛ آن حس عمیق و پیچیدهای که ارتباط ما را با مکانها میسازد و فراتر از只是 اشیاء و فرم است. این دعوت پرک به بازنگری در شناخت ما از فضا، میتواند در نهایت به ما یادآوری کند که چگونه در عین آشنایی، میتوانیم در عمق احساسات و خاطراتمان به گشت و گذار بپردازیم. احساس میکنم در دل این تجربه، یک عدم قطعیت بزرگ وجود دارد: آیا ما واقعاً توانایی دیدن جلوتر از آنچه بیوقفه در اطرافمان است را داریم؟
