قانون خدمات دیجیتال (DSA) یکی از قوانین مهم اتحادیه اروپا برای تنظیم پلتفرمهای دیجیتال است و هدف آن این است که فعالیتهای غیرقانونی در دنیای واقعی در فضای دیجیتال نیز غیرقانونی باقی بمانند. این قانون به مکملی برای طراحی پلتفرمها تبدیل شده و بر روی مسئولیت پلتفرمها، شفافیت الگوریتمها، حفاظت از کاربران، و مبارزه با الگوهای فریبنده تمرکز دارد. دیگر پلتفرمها نمیتوانند صرفاً به عنوان میزبان محتوا عمل کنند و باید اقدامات قابل توجهی در خصوص کنترل محتوای غیرقانونی انجام دهند. همچنین به طراحان این پیام را میدهد که طراحی مسئولیت اجتماعی و سیاسی دارد و باید علاوه بر زیبایی و سرعت، منصف و شفاف نیز باشد. DSA اکثر پلتفرمهای بزرگ و استارتاپهایی را که در اروپا فعالیت میکنند، پوشش میدهد. این قانون به عنوان یک تغییر پارادایم در طراحی و فعالیتهای دیجیتال به حساب میآید.
Digital Services Act – DSA یکی از مهمترین قوانین اتحادیه اروپا برای تنظیم فضای پلتفرمهای دیجیتال است.
هدفش ساده اما عمیق است:
«آنچه در دنیای واقعی غیرقانونی است، در فضای دیجیتال هم باید غیرقانونی بماند.»
DSA بیشتر از اینکه یک قانون صرفاً حقوقی باشد، یک تغییر پارادایم در طراحی پلتفرمهاست.
DSA دقیقاً چه چیزهایی را هدف گرفته؟
DSA روی چند محور کلیدی دست میگذارد:
1. مسئولیت پلتفرمها
پلتفرمها (از مارکتپلیسها تا شبکههای اجتماعی) دیگر نمیتوانند بگویند:
«ما فقط میزبان محتوا هستیم»
آنها باید:
- محتوای غیرقانونی را سریع حذف کنند
- مکانیزم گزارشدهی شفاف داشته باشند
- پاسخگو باشند
2. شفافیت الگوریتمها (کابوس یا فرصت؟)
پلتفرمهای بزرگ باید توضیح بدهند:
- چرا این محتوا به من نمایش داده شد؟
- الگوریتم بر چه اساسی پیشنهاد میدهد؟
🔍 اینجا دقیقاً جایی است که UX، طراحی تعامل و دیزاین اخلاقی وارد بازی میشود.
3. حفاظت از کاربران (بهویژه گروههای آسیبپذیر)
- محدودیت تبلیغات هدفمند برای کودکان
- کنترل جدیتر روی دادههای حساس
- مقابله با «دارک پترنها»
4. مبارزه با Dark Patternها
DSA رسماً بسیاری از الگوهای فریبنده طراحی را زیر سؤال میبرد:
- دکمه Accept بزرگتر از Reject
- پنهانکردن گزینه لغو اشتراک
- گیجکردن کاربر برای رضایتگیری
👀 برای طراحان:
دیگر نمیشود UX بد را پشت KPI قایم کرد.
DSA چه کسانی را درگیر میکند؟
- شبکههای اجتماعی
- مارکتپلیسها (Amazon، Etsy و …)
- اپاستورها
- استارتاپهایی که کاربر اروپایی دارند
- حتی طراحانی که برای این محصولات کار میکنند
اگر کاربر اروپایی داری → DSA به تو ربط دارد.
- مطلب مرتبط: استانداردهای عمومی محصولات
مکث طراحی
جمعبندی
DSA فقط یک قانون نیست؛
یک پیام است به طراحان و سازندگان دیجیتال:
«دیگر فقط زیبا و سریع بودن کافی نیست؛
باید منصف، شفاف و مسئول هم باشد.»
امروز، در جهانی که دیگر میتوان به سادگی از مسئولیتهای اجتماعی و اخلاقی اجتناب کرد، DSA به طور غیرمستقیم چالش میکند که آیا واقعاً میخواهیم به آنچه در فضای دیجیتال میسازیم، اعتقاد داشته باشیم؟ وقتی طراحی «زیبا» دیگر کفایت نمیکند، آیا طراحان میتوانند به راحتی به حذف مشکلات اخلاقی یا اجتماعی روی بیاورند؟ این قانون به راستی مرزهایی را ترسیم میکند که شاید در درون خود صدای مخالفتهای خیالی را دارد، و ما باید با این تنش روبرو شویم که آیا دنیا همچنان به سمت زیبایی سرعتی پیش میرود یا خود را با استانداردهای اجتماعی هماهنگ میکند. در این دنیای پرچالش و درهمتنیده، سؤالاتی وجود دارد که همچنان پاسخناپذیر باقی میمانند.
