این متن به تغییر نگرش نسبت به خودرو و نقش آن در شهرهای مدرن میپردازد. با ظهور مفهوم «ماشین بهمثابهی مبلمان شهری»، خودروها دیگر به عنوان ابزارهای مالکیت شخصی و هویت فردی شناخته نمیشوند، بلکه به عنوان بخشی از زیرساخت شهری مورد توجه قرار میگیرند. پروژه CityCar که در MIT توسعه یافته، نمونهای از این تغییر رویکرد به استفاده از خودروها به عنوان وسایل قابل اشتراک و سازگار با فضای شهری است. در این دیدگاه، طراحی خودروها بر اساس سه اصل اصلی شامل اندازهپذیری، اشتراکپذیری و ادغامپذیری تنظیم میشود. نویسنده در انتها به این نکته اشاره میکند که آیندهی شهرها بر اساس حضور انسان و مدیریت رفتار حرکتی شکل خواهد گرفت و مالکیت شخصی خودرو به تدریج به حضور در شبکههای اشتراکی تبدیل میشود.
تا دیروز، خودرو وسیلهای بود برای تملک، هویت شخصی، سرعت. اما امروز، در میانهی شهرهای متراکم، منابع محدود، و تغییرات اقلیمی، سوال عوض شده:
آیا خودرو باید “مال من” باشد، یا “در خدمت ما”؟
اینجاست که مفهوم انقلابی «ماشین بهمثابهی مبلمان شهری (Urban Furniture)» وارد میشود. مفهومی که اولین بار توسط ویلیام میچل در پروژه CityCar (MIT Media Lab) معرفی شد.
تاریخچه و ترمینولوژی | از سواری شخصی تا شبکهی همگانی
🔸 Urban Furniture: واژهای که معمولاً برای نیمکت، چراغراهنما، سطل زباله یا ایستگاه اتوبوس به کار میرفت، حالا به ماشینهایی اطلاق میشود که بخشی از زیرساخت شهری هستند.
🔸 CityCar: پروژهای مفهومی با قابلیتهای تاشو، ماژولار و مناسب حملونقل اشتراکی. اولین بار در MIT با هدایت William J. Mitchell و Kent Larson معرفی شد.
🔸 Mobility-as-a-Service (MaaS): دیدگاهی که حملونقل را نه به عنوان محصول، بلکه به عنوان یک سرویس طراحی میکند — مثل برق یا آب.
اصل بحث: ماشینهایی که برای شهر طراحی شدهاند، نه برای حیاط خانه
در این رویکرد، طراحی خودروها از سه اصل کلیدی پیروی میکند:
| اصل | شرح |
|---|---|
| اندازهپذیری (Scalability) | طراحی برای فضای محدود شهری. خودرو باید در جای پارک کوچک، داخل ایستگاهها یا کنار دیوار تا شود. |
| اشتراکپذیری (Shareability) | خودرو نه برای مالکیت فردی، بلکه برای استفادهی چندباره و موقت توسط کاربران مختلف طراحی میشود. |
| ادغامپذیری (Integrability) | همزیستی با سایر مدهای حملونقل (مترو، دوچرخه، پیادهروی). مثل یک گره در شبکهی حملونقل. |
نمونههایی از این دیدگاه
| وسیله | ویژگیها | کشور/سازنده |
|---|---|---|
| CityCar (MIT) | تاشو، الکتریکی، کنترل دیجیتال، چرخهای مستقل | ایالات متحده |
| Hiriko Fold | نسخه تجاریشده CityCar با همکاری اتحادیه اروپا | اسپانیا/آلمان |
| Renault EZ-GO | خودرو الکتریکی اشتراکی با معماری باز | فرانسه |
| Toyota i-Road | سهچرخه کوچک شهری با قابلیت متمایل شدن در پیچها | ژاپن |
| Fiat Centoventi | ماژولار، قابل شخصیسازی توسط کاربر | ایتالیا |
| Loci Modular Mobility (کانسپت) | طراحی ماژولار برای نیازهای شهری (پیک، سالمند، حملبار) | آینده نزدیک |
نکات حرفهای برای طراحان حملونقل شهری
نتیجهگیری | وقتی مبلمان شهری هوشمند میشود
در آینده شهرها دیگر نه پیرامون خودرو، بلکه پیرامون حضور انسانی و مدیریت رفتار حرکتی طراحی میشوند. مالکیت شخصی خودرو—که زمانی سمبل آزادی بود—در بسیاری از نقاط دنیا جای خود را به شبکههای اشتراکی، خودران، و تطبیقی داده است.
وقتی از خودروی آینده صحبت میکنیم، شاید دیگر به دنبال «صدای موتور» یا «جلوپنجرهی کرومی» نباشیم. شاید بپرسیم:
“آیا این خودرو شهر را به جای بهتری برای زندگی تبدیل میکند؟”
در طراحی آینده، ماشینها جزیی از مبلمان شهری خواهند بود — همانقدر بیادعا، اما حیاتی.
چالش واقعی در این تغییر نگاه به خودروها، به نوعی فراموش کردن میراث و احساسات پیوستهای است که به آنها وابستهایم. مالکیت خودرو روزی سمبلی از آزادی و تحرک بود و حالا به مفهومی جمعی تقلیل مییابد که شاید نیازمند پذیرش ما نباشد. وقتی یک ماشین به مثابه یک صندلی در پارک رویای زندگی مدرن ما را تشکیل دهد، آیا میتوانیم از آن چیزهای دیگر را که ما را انسان میسازند، فراموش کنیم؟ این تغییر نه تنها کمی ترسناک به نظر میرسد، بلکه دعوتی است به تعمق در این که چه چیزهایی باقی خواهد ماند و چه چیزهایی را خواهیم از دست داد. آیا ما واقعاً آمادهایم که این تجربه را بپذیریم؟
